Znaczek pocztowy w bibliotece – jak wychować ciekawskiego filatelistę

Filatelista jest takim samym czytelnikiem jak uczeń, który zbiera kamyczki lub latarki. Różnica polega jednak na tym, że filatelista z zasady jest czytelnikiem wymagającym. Poszukuje informacji na temat, który interesuje go jako filatelistę. Filatelistyka poszerza i ugruntowuje wiedzę, motywuje do penetracji zasobów biblioteki lub Internetu. A ciekawość każe młodemu człowiekowi zajrzeć do interesujących książek.

Internet jest wirtualną biblioteką, która oprócz tekstu dostarcza także ilustracji. Dziecko lubi zobaczyć, dotknąć. Znaczki można właśnie dotykać, oglądać nawet wąchać.

Pachnące znaczki po raz pierwszy pojawiły się już w latach pięćdziesiątych XX w. Z tych wydanych w ostatnich latach warto wymienić znaczek Słowacji wydany na Boże Narodzenie w 2011 roku, który pachniał cynamonem. W Chinach znaczek wydzielał woń tradycyjnego dania chińskiego – wieprzowiny w sosie kwaśno-słodkim. W Szwajcarii znaczki pachną czekoladą, a w Brazylii – kawą.

W Rosji znaczek pachniał gruszką. W Austrii, też na Boże Narodzenie, tylko 10 lat temu, znaczki pachniały świerkiem, różami, fiołkami, a także miętą. Znaczki wydzielają zapachy po zamoczeniu albo po polizaniu. A w Polsce? Pierwszy taki pachnący znaczek, który przedstawiał Jerzego Franciszka Kulczyckiego, właściciela pierwszej wiedeńskiej kawiarni, był wydany w 2009 roku i po potarciu przywieszki z filiżanką kawy pachniał kawą. W maju 2011 roku do obiegu wszedł drugi polski znaczek, na którym przedstawiono w sposób symboliczny sylwetkę żubra wśród drzew. Po potarciu znaczek pachnie jałowcem.

Źródło: http://joystamps.com/pl

Znaczek – jedna kartka książki

Każdy znaczek jest źródłem informacji, – mogę śmiało stwierdzić – jedną kartką książki. I chociaż jest to raczej komiks niż poważne dzieło naukowe, to przybliża dziecko do tej nauki niezaprzeczalnie. Jakie informacje zawiera znaczek nr 1 – Żubr? Dziecko przygląda się znaczkowi i dostrzega – żubra, drzewa, napis Polska, nominał i napis Europa. Bibliotekarz podpowiada dziecku – pomyśl, gdzie w Polsce żyją żubry? Nic na ten temat nie wiesz? Poszukaj informacji w encyklopedii, popytaj mamy, taty, sprawdź w Internecie.

Jakie drzewa rosną tam, gdzie żyje żubr? Napis Polska, bo znaczek wydała Poczta Polska, ale dlaczego jest drugi napis: Europa? Nie wiesz? Poszukaj. Gdzie będziesz szukać? Ostatecznie możesz iść na pocztę i spytać się pracownika Poczty Polskiej. Możesz także kupić znaczek, nakleić go na kopertę i wysłać do cioci, babci. Nominał 3 zł. Co wyślesz: kartkę, list zwykły, priorytet czy polecony? Nigdy nie byłeś na poczcie, no cóż warto pójść – wysyłanie listów to jedna z najbardziej ekscytujących rzeczy – ktoś bardzo się zdziwi, kiedy dostanie list, ucieszy się i odpisze. List ma ogromną wartość emocjonalną – był kiedyś łącznikiem pomiędzy rodzinami, przyjaciółmi. Teraz wydaje się staroświecki – zapomniany.

Masz jakieś stare listy, masz koperty. Przynieś, zobaczymy, kiedy zostały wysłane. Jakie znaczki zostały naklejone na listy. Kto lub co widnieje na znaczkach. Miasta, zabytki, ludzie – jakie miasta, jakie zabytki, jacy ludzie? Kto z dzieci wie, kto rozpoznaje – Kraków, Warszawę, Gdańsk. Kto rozpoznaje Tuwima, Żeromskiego, Marię Konopnicką czy Jana Pawła II? Znaczek nr 2 – Mężczyzna, ile może mieć lat, w jakim wieku mógł żyć? Co ten mężczyzna trzyma w ręku? Co widzimy na tzw. przywieszce – kawę? Odczytujemy napis: Jerzy Franciszek Kulczycki. To tylko dwa znaczki, a ile wiedzy. Ćwiczymy słownictwo poprzez opowiadanie – zdobywamy wiedzę z historii, przyrody oraz umiejętności praktyczne – wycieczka na pocztę, zaadresowanie listu lub kartki.

Takie krótkie spotkania ze znaczkami możemy spróbować przeprowadzić nawet na dużej przerwie. Zawsze ktoś przychodzi do biblioteki pogadać, ponudzić się czy może właśnie po to, aby się czegoś dowiedzieć, czegoś nieskomplikowanego. Do tego wystarczy zwykły znaczek.

Seria – to już jeden rozdział książki

Bardzo często poczty wydają znaczki w seriach – seria to od 3 do 10 czy nawet 20 znaczków. Serie mogą być wydawane stopniowo – w ten sposób co kilka miesięcy czy nawet przez kilka lat były wydane znaczki z serii Poczet Królów i Książąt Polskich, Sanktuaria Maryjne w Polsce, Dworki Polskie.

Stosunkowo dużo znaczków polskich przedstawia dyscypliny sportowe, ale są także bajki. W 1962 roku ukazała się bardzo sympatyczna seria – Bajka Marii Konopnickiej „O krasnoludkach i sierotce Marysi”.

1. Układanka – proszę poukładać znaczki według nominału – od najmniejszego do największego.

Teraz proszę poukładać zgodnie z podpisami: Żaba i krasnoludek Modraczek, Kucharz Pietrzyk i krasnoludek, Koncert Sarabandy, Sierotka Marysia w rozmowie z krasnoludkiem Podziomkiem, Lis Sadełko rozmawiający z Koszałkiem-Opałkiem.

2. Poszukaj bajki w szkolnej bibliotece. Na której półce leży ta bajka?

3. Kto zaprojektował te znaczki? Porównaj ilustracje z bajki ze znaczkami. Czy są takie same?

4. Sprawdź, jakie wydania bajki znajdują się w bibliotece.

5. Znajdź w książce fragmenty bajki przedstawione na znaczkach.

W 1968 roku ukazała się kolejna bajkowa seria – Bajki. Tym razem 8 znaczków przedstawia bajki znane i lubiane przez dzieci na całym świecie.

1. Jakie bajki rozpoznajesz – w jak najkrótszym czasie wymień wszystkie bajki.

2. Którą bajkę lubisz najbardziej?

3. Szukamy bajek na półkach.

Zwracamy uwagę na różne wersje bajek, przekłady i wydawnictwa.

Detektywi na tropie

Znany polski grawer – „król rylca” Czesław Słania był bardzo pracowity, wykonał ponad 1000 znaczków. Jest to światowy rekord. Warto wiedzieć także, że pracował dla wielu poczt i krajów świata. Są to: Wielka Brytania, Australia, Belgia, Chiny, Dania, Estonia, Francja, Grenlandia, Islandia, Jamajka, Litwa, Łotwa, Monako, Niemcy, Nowa Zelandia, Polska, San Marino, Singapur, Szwecja, Szwajcaria, Tunezja, USA, Wyspy Owcze. Po przedstawieniu dzieciom wizerunku Słani, oczywiście wygrawerowanego przez samego artystę, zachęcamy je, aby z lupą w ręku przypatrzyły się znaczkom Słani.

Czesław Słania miał niebywałe wręcz poczucie humoru i lubił umieszczać swój wizerunek na znaczkach, a także grawerować na nich różne rzeczy (tajnopisy) – niewidoczne gołym okiem. Znaczki „Fabryka Samochodów Osobowych na Żeraniu” to również jego autoportrety – postać w dolnym prawym rogu, która zakłada koło, to właśnie Słania – jako mechanik. W latach 50., na 10-lecie PRL, stworzył walor z półką książek w tle. Wśród nich stoi egzemplarz autorstwa...

Czesława Słani (oczywiście nigdy żadnej książki nie napisał). Często umieszczał zakamuflowanew tle nazwiska, m.in. swojej rodziny i przyjaciół. Filateliści wiedzieli o tym i na każdy jego znaczek czekali z niecierpliwością.

1. Kto jest mechanikiem na znaczkach?

2. Czy Słania był także pisarzem?

3. Odczytaj nazwiska na znaczkach?

4. Kto biegnie na nartach?

Znaczki to zabawa, nauka i co jeszcze

Hasło propagujące filatelistykę w II połowie XX w., które brzmi: znaczek uczy, bawi i wychowuje, zbliża narody... wydaje się mało aktualne. Sam znaczek nie wychowa naszych uczniów, ale my możemy spróbować ich wychowywać na filatelistów. Filatelistyka jest passé – słyszę głosy wielu nauczycieli, bibliotekarzy i rodziców. Co im odpowiem? Jeszcze nie – filatelistyka nadal rozwija się, istnieje i uczy, bawi. Proszę wyciągnąć swoje klasery z szaf. Zapraszam do wspaniałej filatelistycznej zabawy. Biblioteki zamieniają się często w bajkowe krainy. Bajkolandię znajdziemy w każdej bibliotece – ja zapraszam do Znaczkolandii. Warto spróbować.

WAŻNE W KAŻDEJ BIBLIOTECE W tym roku na wystawie w Paryżu i w Jakarcie Polacy otrzymali medale złote i srebrne w kilku kategoriach za swoje eksponaty, które przygotowywali latami. Polska drużyna narodowa PZF jest silna i zawsze wraca z medalami. Jako dzieci zaczynali od zabawy ze znaczkiem mniej więcej w taki sposób, jaki zaproponowałam Państwu w tym artykule.

Autor: Małgorzata Bykowska
specjalista w zakresie bibliotek szkolnych wiceprezes Towarzystwa Nauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich Oddział w Warszawie