Kmicicowym śladem – scenariusz lekcji bibliotecznej opartej na powieści „Potop” Henryka Sienkiewicza

Zajęcia wspierające rozwój kreatywności i zdolności planowania, przybliżające uczniom lekturę, pomagające spojrzeć na nią w nowym świetle.

Uczestnicy: uczniowie 2. klas szkół średnich (najlepiej w terminie uzgodnionym z nauczycielem polskiego, w trakcie omawiania lektury)

Cele ogólne:

  • Omówienie lektury i jej kontekstu historyczno-geograficznego;
  • Rozwijanie kreatywności;
  • Rozwijanie zdolności organizacyjnych;
  • Doskonalenie umiejętności wyszukiwania i kompilowania informacji;

Cele szczegółowe, uczeń:

  • Ćwiczy pracę z mapą;
  • Wyszukuje potrzebne informacje w książce i w Internecie;
  • Kreatywnie wykorzystuje zebrane informacje;
  • Formułuje własne opinie i wykorzystuje je do stworzenia oryginalnego projektu;
  • Rozwija umiejętności zarządzania czasem i planowania;
  • Rozwija krytyczne myślenie;
  • Ćwiczy pracę w grupie;

Potrzebne materiały:

  • Egzemplarze „Potopu” Henryka Sienkiewicza
  • Komputery z dostępem do Internetu
  • Karta pracy Najciekawsze w „Potopie”
  • Papierowe kopie map Polski i Litwy, po których uczniowie będą mogli pisać (skala nie musi być duża, a mapy dokładne, mogą być wydrukowane w formacie A4).
  • Karta pracy Ramowy plan wycieczki
  • Nieobowiązkowo także atlasy drogowe Europy (uwzględniające Polskę i Litwę) z dokładnymi informacjami dotyczącymi odległości (w przypadku braku dostępu do takich map, uczniowie mogą skorzystać z Internetu)

Czas trwania: ok. 60 minut

Przebieg zajęć:

  1. 1.     Podobało mi się, kiedy....W pierwszej części zajęć postaramy się wspólnie z uczestnikami odnaleźć to, co podobało się im w „Potopie” i co, ich zdaniem, może zainteresować ich rówieśników.
    1. a.     Rozpoczynamy od ustalenia czasu i miejsca akcji – w tym przypadku będzie to oczywiście wiele miejsc, w tym poza granicami zarówno ówczesnej jak i współczesnej Polski. Jest do ważna informacja dla dalszego przebiegu zajęć.
    2. b.    Po ustaleniu tych podstawowych informacji pytamy uczestników o to, co podobało im się w „Potopie” – może mają ulubionych bohaterów? Może zaskoczył ich któryś zwrot akcji? W tej fazie wszystko, co związane z powieścią będzie dobrą odpowiedzią. Staramy się zachęcić uczniów do dyskusji i podania jak największej liczby rzeczy, które im się w książce podobały.
    3. c.     Po dyskusji pora przejść do konkretów. Uczniowie w kilkuosobowych grupach wypełniają kartę pracy Najciekawsze w „Potopie”. Ich zadaniem jest krótko opisać wydarzenia czy zwroty akcji, które uznają za najważniejsze, które im się podobały, zaskoczyły ich, zwróciły ich uwagę... W tekście powieści odnajdują informacje odnośnie lokalizacji tych wydarzeń – mamy tu na myśli przede wszystkim dane geograficzne – nazwę miejscowości, miasta, regionu. Dodatkowo, jeżeli z danym wydarzeniem wiąże się jakaś rzeczywiście istniejąca budowla historyczna (np. pałac, klasztor), warto ten fakt odnotować.
    4. d.    W ten sposób każda z grup opisuje dowolną liczbę wydarzeń (dobrze, by było ich nie mniej niż pięć). Po zakończeniu tej części zadania, uczniowie (wspomagając się atlasami drogowymi, Internetem) starają się odszukać wymienione miejsca na mapie (w granicach współczesnej Polski i Litwy). Istotna jest dokładność w zbieraniu informacji – np. jeżeli po wpisaniu nazwy występującej w powieści miejscowości w internetowej wyszukiwarce pojawi się informacja o hotelu o tej samej nazwie, nie oznacza to jeszcze, że jest to miejsce, o które nam chodzi. W przypadku mniejszych miejscowości w Internecie często można znaleźć informację, że było to miejsce akcji w „Potopie”. Uważność jest bardzo istotna – wszystko po to, aby uniknąć pomyłek związanych chociażby z istnieniem kilku miejscowości o tej samej nazwie. W tej części uczniowie sprawdzają także, czy wszystkie wspomniane przez nich budynki stoją wciąż na swoim miejscu (np. pałac w Kiejdanach wysadzono w trakcie II wojny światowej). Fakty te odnotowują w karcie pracy. Jednocześnie oznaczają swoje lokalizacje na mapie Polski lub Litwy – niekoniecznie z dużą dokładnością, ważne jest, aby mniej więcej określić ich położenie.
    5. e.     Po zakończeniu pracy możemy omówić i sprawdzić jej wyniki – pytając, dlaczego poszczególne grupy wybrały właśnie te wydarzenia i porównując zaznaczone na mapach różnych grup lokalizacje tych samych miejsc.
  1. 2.     Jedziemy! Będzie ciekawie! W drugiej części zajęć zadaniem uczniów jest opracowanie ramowego planu wycieczki śladami bohaterów „Potopu”. Wycieczka ma być skierowana do ich rówieśników i skonstruowana w ciekawy dla nich sposób.
    1. a.     Uczniowie, wykorzystując zebrane do tej pory materiały oraz kartę pracy Ramowy plan wycieczki,  projektują 5-dniową wycieczkę śladami bohaterów Potopu. Na jej trasie powinny znaleźć się miejsca ze stworzonej wcześniej listy, ale także dodatkowe aktywności – związane z tematem i atrakcyjne dla naszej grupy docelowej. Głównym zadaniem uczniów jest efektywne rozplanowanie trasy i uwzględnienie ciekawych aktywności. Wspólnie ustalamy, że uczestnicy wycieczki pomiędzy kolejnymi lokalizacjami będą poruszać się wynajętym autokarem – oznacza to np. że możemy zaplanować pokonanie dłuższych odcinków trasy w nocy. Uczestnicy zajęć powinni uwzględnić czas podróży pomiędzy kolejnymi lokalizacjami (np. przy pomocy map internetowych czy atlasów drogowych). W przypadku odwiedzania lokalizacji litewskich, należy wziąć pod uwagę zmianę strefy czasowej (o jedna godzinę później niż w Polsce). Najważniejsze elementy zadania to stworzenie realistycznego planu podróży oraz skierowanie oferty do młodzieży z szkół średnich poprzez uwzględnienie ciekawych aktywności (związanych z tematyką Potopu).
    2. b.    Po zakończeniu zadania każda z grup przedstawia swój plan pozostałym uczestnikom. W planie zajęć można uwzględnić czas na dyskusję oraz  omówienie mocnych i słabych punktów każdej z wycieczek.

Karta pracy Najciekawsze w „Potopie”

Wydarzenie

Miejsce

(w powieści)

Miejsce

(na mapie)

     
     
     
     
     
     
     

Karta pracy Ramowy plan wycieczki

 

Miejsce pobytu i/lub trasa przejazdu

Atrakcje

Dzień 1

 

 

Dzień 2

 

 

Dzień 3

 

 

Dzień 4

 

 

Dzień 5

 

 

Autor: Magdalena Celuch
psycholog